Đi ăn chè ở Sài Gòn hợp nhất vào khoảng xế chiều tới tối, khi nắng đã dịu và các xe chè, quán chè bày đủ nồi; nên bắt đầu bằng một ly chè đá nhẹ như sương sa hột lựu hay chè bưởi, sau đó một chén chè nồi nóng như chè chuối, chè đậu trắng, và nếu còn sức thì ghé khu Chợ Lớn thử chè người Hoa buổi tối. Thành phố có chè ở gần như mọi khu, từ xe chè vỉa hè, quán chè trong hẻm, sạp chè trong chợ tới quán chè kiểu mới, nên không cần đi xa mới có chè ngon.
Bài này không liệt kê quán hay địa chỉ, vì quán đổi chủ, đổi chỗ, đổi món theo thời gian và mỗi người một khẩu vị. Thay vào đó là cách đọc một buổi đi ăn chè: giờ nào đông, mỗi kiểu chỗ bán có gì, gọi món ra sao để không bị ngọt quá, đi theo thứ tự nào cho đỡ ngấy, và vài lưu ý về vệ sinh, mang đi, thời tiết.
Giờ nào đi ăn chè: nhịp một ngày của chè Sài Gòn
Chè ở Sài Gòn có nhịp riêng. Buổi sáng phần lớn xe chè chưa ra, một số chợ và quán có chè nồi bán cùng bánh, xôi cho người đi chợ. Buổi trưa nắng gắt, quán chè có chỗ ngồi mát và máy lạnh đông hơn xe chè vỉa hè; chè đá, chè trái cây, sương sáo được gọi nhiều. Từ khoảng ba bốn giờ chiều, khi học sinh tan học và người đi làm bắt đầu về, xe chè đẩy ra đầu hẻm, trước cổng trường, ở các góc chợ, và đây là lúc chè bán chạy nhất.
Buổi tối, sau bữa cơm, nhiều gia đình và nhóm bạn đi ăn chè như một món tráng miệng ngoài nhà. Quán chè trong các khu đông dân thường mở tới khá khuya, nhất là cuối tuần. Ở khu người Hoa vùng Chợ Lớn, buổi tối là lúc các món chè nóng như chè mè đen, chè hạnh nhân, chè trôi nước gừng, sủi dìn được gọi nhiều hơn.
Nếu muốn ăn được nhiều món nhất, giờ đẹp là cuối chiều: nồi chè còn đầy, cùi bưởi còn giòn, đậu chưa bị khuấy nát, mà trời đã đỡ nắng. Đi quá muộn, các món bán chạy có thể đã hết, nhất là chè trái cây theo mùa.
Các kiểu chỗ bán chè ở Sài Gòn và nên mong đợi gì
Mỗi kiểu chỗ bán hợp một kiểu ăn. Biết trước sẽ chọn đúng chỗ cho nhu cầu của mình.
| Kiểu chỗ bán | Thường có gì | Hợp với ai, lúc nào |
|---|---|---|
| Xe chè vỉa hè, đầu hẻm | Vài nồi chè quen, chè ly đá, chè nồi múc chén, ghế nhựa thấp | Ăn nhanh buổi chiều, giá dễ chịu, muốn không khí phố |
| Quán chè lâu năm trong hẻm | Thực đơn dài, nhiều món nấu theo ngày, có món riêng của quán | Người muốn thử nhiều món, đi nhóm, buổi tối |
| Sạp chè trong chợ | Chè nồi, chè bịch mang đi, có khi bán kèm bánh | Người đi chợ, mua về cho cả nhà |
| Quán chè người Hoa vùng Chợ Lớn | Chè mè đen, hạnh nhân, lục tàu xá, sủi dìn, chè nóng đường phèn | Buổi tối, người thích vị ngọt thanh, ít cốt dừa |
| Quán chè kiểu mới | Chè ly nhiều tầng, khúc bạch, chè trái cây, chè ăn với kem, không gian chụp ảnh | Người trẻ, hẹn bạn, thích món lạ |
| Chè đặt qua ứng dụng giao đồ ăn | Chè hũ, chè bịch, chè đóng ly có nắp | Ở nhà, văn phòng, trời mưa không muốn ra đường |
Không có kiểu nào ngon hơn hẳn. Xe chè vỉa hè có cái thú của phố; quán lâu năm có độ ổn định của tay nấu quen; quán mới có món lạ. Một buổi đi ăn chè trọn vẹn có thể ghé hai ba kiểu chỗ khác nhau.
Gợi ý thứ tự cho một buổi đi ăn chè
Ăn chè liên tục rất nhanh ngấy vì đường và cốt dừa. Đi theo thứ tự từ nhẹ tới đậm, từ lạnh tới nóng giúp ăn được nhiều món hơn:
- Mở đầu bằng một ly chè đá nhẹ: sương sa hột lựu, chè bưởi, sương sáo nước đường hoặc chè thạch, nhiều đá, ít cái.
- Tiếp theo một chén chè nồi kiểu Nam: chè chuối, chè bà ba, chè đậu trắng nếp hoặc chè khoai môn, có cốt dừa mặn béo.
- Nghỉ giữa chừng: uống nước lọc hoặc trà đá không đường để lưỡi bớt ngọt, tránh gọi thêm nước ngọt.
- Chuyển sang chè người Hoa nếu đi buổi tối: chè mè đen hoặc chè hạnh nhân nóng, vị ngọt thanh hơn, dễ ăn sau món béo.
- Kết bằng một món trái cây: chè trái cây hoặc chè Thái chia đôi với bạn, hoặc chỉ một đĩa trái cây tươi.
- Chia sẻ thay vì gọi mỗi người một phần: đi nhóm nên gọi mỗi món một phần rồi chia, để thử được nhiều mà không quá no.
Thứ tự này chỉ là gợi ý. Người không chịu được nhiều đường nên chọn hai món là đủ, xin ít ngọt, và không cần cố đi hết danh sách trong một buổi.
Gọi món ở quán chè Sài Gòn: vài câu nên biết
“Ít ngọt” và “ít đá”. Phần lớn quán chè ly có thể giảm bớt nước đường hoặc đá khi khách dặn trước. Chè nồi thì đường đã nấu sẵn trong nồi, nên ít ngọt chủ yếu là bớt nước chè, bớt cốt dừa. Nói rõ ngay lúc gọi, vì ly đã lắp xong thì khó sửa.
“Nhiều cốt dừa” hay “không cốt dừa”. Nước cốt dừa là lớp người Nam thích nhất và cũng là chỗ có thêm chất béo, chút muối. Người thích béo có thể xin thêm; người ăn nhẹ có thể xin bỏ hoặc để riêng.
Gọi theo tên ghép. Ở miền Nam, nhiều món chè gọi theo cách ghép như chè thập cẩm, chè ba màu, chè bà ba. Thành phần mỗi quán có thể khác nhau, nên hỏi người bán “ly này có những gì” trước khi gọi, nhất là khi có người dị ứng đậu phộng, sữa hay trái cây.
Gọi nóng hay lạnh. Một số món như chè chuối, chè đậu trắng, chè trôi nước bán được cả nóng lẫn lạnh. Nếu không dặn, quán thường làm theo cách quen của món. Trời mưa chiều thì chè nóng hợp hơn.
Mang đi. Khi mua chè mang về, nên xin để riêng đá và cốt dừa. Chè và đá để chung sẽ loãng nhanh; cốt dừa trộn sẵn dễ chua khi trời nóng.
Đi ăn chè ở khu Chợ Lớn và khu trung tâm: khác nhau ở không khí
Khu trung tâm thành phố, tức vùng quận 1, quận 3 cũ, có nhiều quán chè lâu năm nằm sâu trong hẻm, xen giữa nhà dân và văn phòng, cùng những quán chè kiểu mới trang trí kỹ để khách chụp ảnh. Ở đây thực đơn thường nghiêng về chè miền Nam và chè hiện đại: chè ly nhiều tầng, chè trái cây, chè Thái, chè khúc bạch, bên cạnh vài nồi chè quen như chè chuối, chè đậu trắng.
Vùng Chợ Lớn, chủ yếu thuộc quận 5 và quận 6 cũ, là nơi có cộng đồng người Hoa sinh sống lâu đời, nên chè mang dấu bếp Hoa rõ hơn: chè nóng nấu đường phèn, ít cốt dừa, các món như chè mè đen, chè hạnh nhân, lục tàu xá, sủi dìn. Không khí buổi tối ở đây nhộn nhịp, quán chè nằm xen với hàng ăn đêm, nhiều quán do gia đình truyền qua nhiều thế hệ.
Ngoài hai vùng này, các khu dân cư đông người như quanh các chợ lớn, trường học, khu nhà trọ sinh viên đều có xe chè và quán chè riêng, nhiều khi ngon không kém mà ít người lạ biết tới. Cách dễ nhất để tìm chè ngon gần chỗ ở là nhìn chỗ nào đông người địa phương ngồi vào giờ chiều, thay vì chỉ dựa vào hình ảnh trên mạng.
Vệ sinh, thời tiết và vài lưu ý khi ăn chè vỉa hè
Chè vỉa hè là một phần thú vị của Sài Gòn, nhưng nên để ý vài điều để buổi đi ăn trọn vẹn:
- Nhìn nồi và khu bày: nồi có nắp đậy, thau topping có che, muỗng múc riêng cho từng món là dấu hiệu tốt.
- Để ý đá: đá nên là đá viên hoặc đá bào từ đá sản xuất sẵn, cất trong thùng có nắp, không để trên vỉa hè.
- Ngửi trước khi ăn: chè có cốt dừa, nếp, đậu nếu có mùi chua, vị chua lạ hoặc nhớt thì nên dừng.
- Mùa mưa: Nam Bộ có mùa mưa khoảng từ tháng năm tới tháng mười một, mưa thường dồn vào chiều tối; xe chè có thể dọn sớm hoặc không ra, nên tính giờ đi linh hoạt.
- Mùa nắng: các tháng khô nóng đầu năm, chè đá đông khách, nhưng chè để ngoài trời lâu cũng dễ hỏng hơn; chọn xe đông khách, chè được múc ra liên tục.
- Người cần kiêng: người tiểu đường, người cần giảm cân, phụ nữ mang thai nên chọn phần nhỏ, ít ngọt và hỏi bác sĩ về lượng đồ ngọt phù hợp với mình.
Mang theo khăn giấy và một chai nước lọc là đủ cho một buổi đi chè. Nhiều xe chè và quán nhỏ hiện nhận chuyển khoản qua mã QR, nhưng mang chút tiền mặt vẫn tiện hơn ở những chỗ bán đơn giản.
Chè Sài Gòn trong nhịp sống mới: giao tận nhà và chụp ảnh
Vài năm gần đây, cách người Sài Gòn ăn chè đổi khá nhiều. Ứng dụng giao đồ ăn làm chè hũ, chè bịch, chè ly có nắp trở nên quen, nhiều quán bán qua mạng nhiều hơn bán tại chỗ. Nhờ vậy người ở xa vẫn đặt được chè của quán mình thích, nhưng cũng có cái giá: chè đi đường lâu sẽ tan đá, cùi bưởi mềm, cốt dừa bớt thơm. Muốn ăn đúng vị nhất vẫn là ngồi tại chỗ, ăn ngay khi ly vừa lắp xong.
Mạng xã hội cũng làm nổi lên những quán chè có ly nhiều màu, nhiều tầng, đẹp khi chụp. Điều này giúp chè đến với nhiều người trẻ hơn, nhưng ly đẹp không phải lúc nào cũng ngon. Khi chọn quán theo hình trên mạng, nên đọc thêm nhận xét về vị, độ ngọt, độ tươi của nguyên liệu, và thử một món đơn giản của quán trước để biết tay nấu.
Dù cách bán thay đổi, những thứ làm nên chè Sài Gòn vẫn giữ: nước cốt dừa mặn béo, trái cây miệt vườn, ly chè nhiều lớp và những xe chè đầu hẻm lúc chiều về. Một buổi đi ăn chè là cách nhẹ nhàng để thấy một phần đời sống thường ngày của thành phố này.
Đi ăn chè cùng trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Đi ăn chè là một hoạt động gia đình quen ở Sài Gòn, nhất là buổi tối cuối tuần. Khi có trẻ nhỏ, nên chọn quán có chỗ ngồi vững, xa lòng đường, thay vì ghế thấp sát mép vỉa hè nơi xe máy qua lại liên tục. Với trẻ, các món có hạt nhỏ, dai như trân châu, thạch cứng, viên bột to, hạt é chưa nở đủ cần được cho ăn từng ít một và có người lớn trông, vì dễ hóc.
Người lớn tuổi thường hợp với chè nóng, mềm, ít đá như chè đậu trắng, chè chuối, chè mè đen; đá lạnh quá có thể làm khó chịu răng và họng. Nên gọi phần nhỏ, xin ít ngọt, và chia sẻ cùng nhau thay vì mỗi người một ly lớn. Với người có bệnh mạn tính, nhất là tiểu đường, lượng chè phù hợp nên hỏi bác sĩ đang theo dõi, còn khi đi ăn chỉ nên coi chè là món nếm cho vui.
Câu hỏi thường gặp
Ăn chè ở Sài Gòn giờ nào ngon nhất?
Khoảng cuối chiều tới đầu tối là lúc xe chè và quán chè bày đủ nồi, chè còn tươi, trời đã dịu nắng. Buổi tối hợp với chè nóng, nhất là chè người Hoa ở vùng Chợ Lớn.
Lần đầu đến Sài Gòn nên thử món chè nào?
Nên thử một món chè đá như sương sa hột lựu hoặc chè bưởi, một món chè nồi có cốt dừa như chè chuối, chè đậu trắng hoặc chè bà ba, và nếu đi tối thì thêm chè mè đen hay chè hạnh nhân ở vùng Chợ Lớn.
Có thể xin chè ít ngọt không?
Phần lớn quán chè ly có thể bớt nước đường hoặc đá khi khách dặn lúc gọi. Với chè nồi đường đã nấu sẵn, có thể xin bớt nước chè và bớt cốt dừa để ly chè nhẹ hơn.
Ăn chè vỉa hè có an toàn không?
Phần lớn là ổn nếu chọn xe đông khách, nồi có nắp, đá cất trong thùng kín và chè được múc ra liên tục. Chè có mùi chua, vị lạ hoặc nhớt thì nên dừng, dù chỉ mới ăn vài thìa.
Mua chè mang về nên dặn gì?
Nên xin để riêng đá và nước cốt dừa, về tới nhà mới trộn. Chè để chung với đá sẽ loãng nhanh, cốt dừa trộn sẵn dễ chua khi trời nóng. Nên ăn trong vài giờ sau khi mua.
Chè ở Chợ Lớn khác chè ở khu trung tâm thế nào?
Chè vùng Chợ Lớn mang dấu bếp người Hoa: nhiều món nóng, nấu đường phèn, ít cốt dừa như chè mè đen, hạnh nhân, lục tàu xá. Khu trung tâm có nhiều chè miền Nam và chè hiện đại, chè ly nhiều tầng, chè trái cây.